Kalkulator wolności finansowej

Kalkulator wolności finansowej pokazuje, jaką kwotę trzeba zgromadzić, aby móc żyć z kapitału (bez konieczności pracy zarobkowej), oraz ile miesięcznie trzeba było inwestować w przeszłości, by taki cel osiągnąć. Wyniki opierają się na historycznych danych z rynku akcji i obligacji w USA i uwzględniają inflację, co czyni je realistycznymi.

Czym jest wolność finansowa?

Wolność finansowa ma wiele odcieni. Podobnie jak w szkole są klasy wyższe i niższe, tak niezależność finansową również można stopniować. Wskazuje na to m.in. JL Collins, autor książki „Simple Path to Wealth”. Poduszka finansowa wystarczająca na kilka–kilkanaście miesięcy wydatków może już dawać poczucie niezależności i pozwalać np. śmielej negocjować wynagrodzenie z pracodawcą. To pokazuje, że nie trzeba mieć milionów, żeby zacząć żyć na własnych zasadach.

Natomiast „pełna” wolność finansową oznacza zazwyczaj posiadanie kapitału, który pozwala żyć bez konieczności pracy. Podstawowe pytanie brzmi: ile taki kapitał powinien wynosić? Odpowiada na nie popularna reguła 4% oraz inne opracowania.

Jaką kwotę trzeba zgromadzić, aby móc żyć z kapitału?

Jaką kwotę trzeba zebrać, aby osiągnąć wolność finansową jest trudnym pytaniem, bo przyszłości nie znamy. Jedyne co można zrobić, to posiłkować się przeszłością. Oczywiście nie mamy żadnej gwarancji, że ona się powtórzy, ale lepsze to niż nic. Pomocna może być „Reguła 4%”. Sformułował ją William Bengen w 1994 roku, a spopularyzowało badanie »Trinity Study« z 1998 roku. Potwierdziły ją również późniejsze analizy innych autorów.

„Reguła 4%” pokazuje, jaką kwotę trzeba zebrać, aby móc żyć ze zgromadzonego kapitału przez 30 lat, zakładając że w pierwszym roku wypłacamy 4% zgromadzonego kapitału, a w kolejnych latach zwiększamy wypłatę o wysokość inflacji. Przykładowo, jeżeli nasze miesięczne wydatki w pierwszym roku wolności finansowej mają wynosić 5000 zł (czyli 60 000 zł rocznie), to należy zebrać 1,5 mln zł. Bo 4% z 1,5 mln zł daje 60 000 zł. Tyle wypłacimy w pierwszym roku, a w kolejnych będziemy indeksować kwotę o inflację. Jeśli po pierwszym roku inflacja wyniosła 5%, to w drugim roku wypłacimy 63 000 zł zamiast 60 000 zł.

Niestety, reguła 4% zakłada sztywny, 30-letni okres wypłat z zebranego kapitału. Do tego spina się tylko wtedy, gdy w tym czasie portfel był przynajmniej umiarkowanie ryzykowny – czyli zawierał co najmniej 50% akcji. Na szczęście z czasem pojawiły się analizy, które rozszerzyły regułę 4% i podały bezpieczne wskaźniki wypłaty dla różnych horyzontów czasowych i składów portfeli. Bardzo ciekawe analizy przeprowadził Baptiste Wicht z bloga „The Poor Swiss” (Updated Trinity Study – more withdrawal rates). Jednak najszerszą analizę, jaką widziałem, przygotował Karsten Jeske z bloga „Early Retirement Now” (An Updated Google Sheet DIY Withdrawal Rate Toolbox – SWR Series Part 28). I właśnie obliczone przez niego wskaźniki wypłat zastosowałem w moim kalkulatorze. Więcej szczegółów znajdziecie w materiale „Jaka kwota daje wolność finansową?„.

Kalkulator zakłada, że cały potrzebny kapitał trzeba zgromadzić samodzielnie — nie uwzględnia więc świadczeń ani oszczędności emerytalnych w ramach ZUS, OFE, PPE i PPK. Gdyby je uwzględnić kapitał do zebrania może być być odpowiednio mniejszy.

Ile trzeba co miesiąc oszczędzać, aby zgromadzić kwotę dającą wolność finansową?

Kalkulator Wolności Finansowej pokazuje nie tylko, jaką kwotę trzeba zgromadzić, aby móc żyć z kapitału. Pokazuje też, ile w przeszłości trzeba było co miesiąc oszczędzać, aby ją zgromadzić. Dane w tym zakresie pochodzą z aplikacji System Trader. Opierają się na amerykańskim rynku akcji i obligacji oraz uwzględniają amerykańską inflację – bo te dane mają najdłuższą historię, co pozwala uchwycić różne scenariusze, zarówno pozytywne, jak i negatywne. Trzeba jednak zaznaczyć, że gdyby oprzeć się na szerzej zdywersyfikowanych portfelach, np. z akcjami globalnymi, przeszłe wyniki byłyby nieco mniej optymistyczne. Innymi słowy, kalkulator korzysta z danych z USA, które mogą się nie powtórzyć, więc warto podchodzić do nich z rezerwą.

Przeprowadzonych zostało 225 backtestów w latach 1933-2023, czyli 90 lat. Analizy były oparte o akcje i obligacje USA. Uwzględniały one amerykańską inflację, więc uzyskane wyniki są zachowują siłę nabywczą pieniądza. Poniżej szczegóły testów historycznych.

Symulacje były wykonane w 3 horyzontach: 10 lat, 20 lat i 30 lat. Kolejne okresy symulacji rozpoczynały się co 5 lat i były następujące:

• 10 lat: 1933-1943, 1938-1948, 1943-1953, 1948-1958, 1953-1963, 1958-1968, 1963-1973, 1968-1978, 1973-1983, 1978-1988, 1983-1993, 1988-1998, 1993-2003, 1998-2008, 2003-2013, 2008-2018, 2013-2023
• 20 lat:  1933-1953, 1938-1958, 1943-1963, 1948-1968, 1953-1973, 1958-1978, 1963-1983, 1968-1988, 1973-1993, 1978-1998, 1983-2003, 1988-2008, 1993-2013, 1998-2018, 2003-2023.
• 30 lat: 1933-1963, 1938-1968, 1943-1973, 1948-1978, 1953-1983, 1958-1988, 1963-1993, 1968-1998, 1973-2003, 1978-2008, 1983-2013, 1988 – 2018, 1993-2023.

W każdym horyzoncie testowanych było 5 portfeli składających się z akcji USA (S&P 500) i 10-letnich obligacji USA. Portfele miały różne proporcje (Akcje/Obligacje): 0/100, 25/75, 50/50, 75/25, 100/0. Portfele były oparte o fundusze iShares Core S&P 500 ETF i iShares 7-10 Year Treasury Bond ETF. Dla okresów sprzed ich powstania zostały zastosowane dane dla indeksów. Koszty transakcyjne i podatki zostały pominięte. Przy okazji comiesięcznych dopłat wykonywany był rebalancing.

Każda symulacja zakładała inwestowanie w pierwszym miesiącu kwoty początkowej oraz zwiększanie jej w kolejnych miesiącach o wartość inflacji. Dzięki temu uzyskane zostały kwoty kapitału w ujęciu realnym (z uwzględnieniem inflacji), co oznacza że zachowywały siłę nabywczą pieniądza.

Na podstawie backtestów udało się określić, które okresy -w danych horyzontach, dla poszczególnych portfeli- okazały się przeciętne, wyjątkowo szczęśliwe oraz wyjątkowo pechowe. Na tej podstawie zostały obliczone współczynniki, które pomagają ustalić wartość miesięcznych inwestycji zapewniających wolność finansową, w zależności od zakładanych wydatków, portfela i horyzontu.

Jak korzystać z Kalkulatora Wolności Finansowej?

Kalkulator składa się z 2 części. Z lewej strony („Podaj dane do obliczeń”) określamy nasze założenia, a z prawej wyświetlają się wyniki. W polu „Wymagany kapitał” znajdziecie swoją „kwotę wolności finansowej” – czyli odpowiedź na pytanie, ile musicie zgromadzić. Na pytanie „ile pieniędzy trzeba było w przeszłości inwestować, aby tę kwotę zebrać” odpowiadają pola „Miesięczna inwestycja” oraz „Stopa oszczędności”.

Okres konsumpcji – pierwsza pozycja to przewidywane „Miesięczne wydatki” w okresie wypłat. To kwota, którą wypłacicie w pierwszym miesiącu okresu konsumpcji. W kolejnych miesiącach będzie ona rosła o inflację – dokładnie tak, jak w regule 4%.

I pewnie od razu rodzi się w Was wątpliwość „Zaraz, zaraz. Wiem, ile wydaję dzisiaj. Ale skąd mam wiedzieć, ile będę wydawał np. za 30 lat – przecież ceny systematycznie rosną i wartość nabywcza pieniądza spada. Dzisiejszy milion za jakiś czas będzie wart mniej „. Uwaga! Podajecie kwotę w dzisiejszych realiach cenowych. Nie musicie zgadywać, ile będziecie wydawać za 30 lat – kalkulator sam uwzględnia inflację.

Do tego za pomocą suwaków określamy „Horyzont czasowy”, czyli czas trwania okresu konsumpcji oraz „Skład portfela” czyli udział akcji i obligacji w tym czasie. Ustawienie suwaków decyduje o stopie wypłaty, która jest wyliczana automatycznie. Jeśli jesteście zaawansowani, możecie zaznaczyć opcję „chcę samodzielnie określić stopę wypłaty”. Wtedy suwaki nie działają, a wskaźnik wypłaty ustawiacie sami – np. niższy, aby wyniki były bardziej konserwatywne.

Okres akumulacji – tutaj ustawiacie horyzont czasowy, czyli przez ile lat zamierzacie inwestować, aby zgromadzić „Wymagany kapitał”, oraz ustalacie „Skład portfela”, czyli udział akcji i obligacji w tym czasie. Opcjonalnie możecie dodać „Kapitał początkowy” – dzięki temu kwota do zebrania będzie mniejsza.

Wyniki. Po wpisaniu założeń w sekcji „Wyniki” zobaczycie kwotę „Wymaganego kapitału” – czyli waszą kwotę wolności finansowej. Dla przykładu, jeżeli miesięczne wydatki wynoszą 5 000 zł, okres konsumpcji i akumulacji trwają po 30 lat, skład portfela w okresie akumulacji to 100/0 (100% akcji), a w okresie konsumpcji – 75/25 (75% akcje, 25% obligacje), to „Wymagany kapitał” wyniesie 1 500 000 zł.

Aby ją zgromadzić, w przeszłości, w przeciętnym okresie (w tym przypadku 1983-2013) trzeba było zainwestować w pierwszym miesiącu 1 330 zł i w kolejnych zwiększać tę kwotę o inflację. W wariancie szczęśliwym (1968-1998) inwestycja w pierwszym miesiącu mogła wynosić zaledwie 660 zł, a w pechowym (1953-1983) – aż 2 450 zł. Na marginesie, okresy dla wariantów przeciętnego, szczęśliwego i pechowego wyświetlają się tylko dla transparentności – żebyście mogli samodzielnie zweryfikować wyniki. Natomiast zwróćcie uwagę, jak duże są różnice między wariantem szczęśliwym i pechowym. To doskonale pokazuje, jak dużo w inwestowaniu zależy od szczęścia i pecha.

Uwaga! Co do „Wymaganego kapitału”, ta przykładowa kwota 1,5 mln zł to kwota w ujęciu realnym, czyli z uwzględnieniem inflacji (według realiów dzisiejszych). Podkreślam to, bo możecie mieć wątpliwości „zaraz, zaraz, przecież za 30 lat ta kwota będzie mniej warta”. Podkreślam jeszcze raz, kalkulator przedstawia kwoty w ujęciu realnym, czyli po inflacji. Wartość nominalna – czyli kwota, która faktycznie leżałaby na rachunku – byłaby znacznie wyższa.

Abyście lepiej to zrozumieli, spójrzcie na symulację w aplikacji System Trader z wykorzystaniem danych z Kalkulatora. Gdybyście w okresie przeciętnym (1983-2013) w pierwszym miesiącu zainwestowali 1 330 zł i w kolejnych okresach zwiększali ją o wartość inflacji, końcowa wartość kapitału, widoczna na Waszym rachunku, wyniosłaby aż 3,5 mln zł. Byłaby to jednak kwota nominalna, nieuwzględniająca wpływu inflacji, dlatego sama w sobie niewiele nam mówi. Jej realna wartość (po inflacji) to 1,2 mln zł – i właśnie taką kwotę pokazuje kalkulator. Oznacza to, że zainwestowanie 1 330 zł w pierwszym miesiącu, a następnie zwiększanie tej kwoty w kolejnych miesiącach o wartość inflacji pozwoliłoby zgromadzić kapitał o realnej wartości 1,2 mln zł. Innymi słowy, kapitał ten zachowałby siłę nabywczą odpowiadającą 1,2 mln zł w dzisiejszych warunkach.

Co do stopy oszczędności, To wskaźnik pokazujący stosunek miesięcznej inwestycji w pierwszym miesiącu do miesięcznego dochodu netto. Dochód netto liczymy jako sumę miesięcznych wydatków i miesięcznej inwestycji. Dla przykładu, jeżeli miesięczne wydatki to 4000 zł, a miesięczna inwestycja 1164 zł, to dochód netto wynosi 5164 zł. Stąd stopa oszczędności: 23% (1164 zł / 5164 zł).

Przy czym podkreślam, to stopa dochodu w pierwszym miesiącu. Aby utrzymać ją na tym samym poziomie w przyszłości, trzeba przyjąć, że dochód netto rośnie w tempie inflacji – podobnie jak comiesięczne inwestycje. Tu pojawia się ryzyko: nasze zarobki mogą za nią nie nadążać. Jak dotąd przeciętne płace w Polsce rosły szybciej niż inflacja, ale nie ma gwarancji, że tak będzie w przyszłości. Nawet jeśli ogólnie płace będą rosnąć, to u części osób mogą rosnąć wolniej.

Podsumowanie

Kalkulator Wolności Finansowej liczy jaką kwotę trzeba zgromadzić, aby móc żyć z kapitału (bez pracy) oraz ile w przeszłości trzeba było inwestować, aby ten cel osiągnąć. W internecie jest wiele narzędzi, które liczą wartość pieniądza w czasie w oparciu o dane teoretyczne. Natomiast Kalkulator Wolności Finansowej to unikatowe narzędzie, które korzysta z realnych danych historycznych i uwzględnia inflację, dzięki czemu daje wyjątkowo realistyczny obraz.

Trzeba jednak pamiętać o jego ograniczeniach:

• Trudno określić przyszłe wydatki – nawet według dzisiejszych realiów. Życie bywa nieprzewidywalne: kolejne dziecko, choroba, duży wydatek – to wszystko może oddalić wolność finansową.
• Dane historyczne nie stanowią gwarancji na przyszłość. Symulacje opierają się na rynku amerykańskim, który miał udane kilkadziesiąt lat, ale nie ma pewności, że się to powtórzy. Wyniki dla szerzej zdywersyfikowanych portfeli (np. z akcjami globalnymi) byłyby najpewniej gorsze.
• Comiesięczne inwestycje muszą rosnąć z inflacją – aby symulacje się „spinały”, comiesięczne inwestycje trzeba systematycznie zwiększać o inflację. Jeśli pensja nie będzie nadążać, plan może się nie zrealizować.
• Szczęście i pech mają znaczenie – różne warianty wyników pokazują, jak dużo zależy od tego, na jaki okres trafimy.

Na koniec pamiętajcie, że wolność finansowa jest stopniowalna. Nawet jeśli nie uda się zgromadzić planowanej kwoty, to zebranie jej części i tak będzie sukcesem. Zwłaszcza, gdy wolność finansowa miałaby przypadać na czas Waszej emerytury – wówczas świadczenie z ZUS czy PPK, choćby niewielkie, powinno pomóc uzupełnić różnicę.